خیلی از زوجها وقتی برای اولین بار وارد جلسهی مشاوره میشوند، دعوایشان دربارهی موضوعی بهظاهر کوچک است؛ ظرفشویی، تأخیر در پاسخدادن به پیام، یا نحوهی گذراندن آخر هفته. اما زوجدرمانی هیجانمدار (Emotionally Focused Therapy) که توسط دکتر سوزان جانسون توسعه یافت، بر این باور است که هیچکدام از اینها دعوای واقعی نیست؛ دعوای واقعی دربارهی یک سؤال عمیقتر و ناگفته است: «آیا من هنوز برایت مهمام؟ میتوانم روی تو حساب کنم؟»
پایهی نظری EFT: نظریهی دلبستگی
EFT ریشه در نظریهی دلبستگی دارد؛ همان نظریهای که رفتار کودک نسبت به مراقبش را توضیح میدهد. جانسون این نظریه را به روابط بزرگسالان تعمیم داد: همسران هم به یکدیگر بهعنوان «پناهگاه امن» نیاز دارند. وقتی این حس امنیت دلبستگی مختل شود، هر دو طرف وارد رفتارهای دفاعی میشوند، حتی اگر ظاهرش شبیه بیتفاوتی یا خشم باشد.
چرخهی منفی؛ قلب مشکل از دید EFT
یکی از مفاهیم کلیدی EFT، «چرخهی منفی» است. رایجترین الگو، چرخهی تعقیب-فرار است: یک طرف برای گرفتن توجه و اطمینان، اصرار و گلایه میکند (تعقیب)، و طرف دیگر برای فرار از احساس شکست یا سرزنش، خودش را کنار میکشد (فرار). هرچه یکی بیشتر تعقیب کند، دیگری بیشتر فرار میکند؛ و هرچه فرار بیشتر شود، تعقیب شدیدتر میشود. هر دو طرف در این چرخه گرفتار میشوند، بدون اینکه واقعاً بخواهند رابطه را تخریب کنند.
مراحل نهگانهی EFT
EFT در سه مرحلهی کلی و نه گام مشخص پیش میرود:
مرحلهی اول: کاهش تنش (De-escalation)
در این مرحله، زوجدرمانگر به زوج کمک میکند چرخهی منفی خودشان را شناسایی کنند و هیجانات زیرین (ترس از طردشدن، احساس تنهایی) پشت رفتارهای دفاعی را ببینند. هدف این مرحله، کاهش شدت درگیریهاست، نه حل مشکل.
مرحلهی دوم: بازسازی پیوند (Restructuring)
در قلب EFT، این مرحله جایی است که هر طرف یاد میگیرد نیازهای دلبستگی واقعیاش را — نه شکایتهای سطحی — مستقیماً و آسیبپذیرانه به طرف مقابل بگوید. این لحظات، که جانسون آنها را «لحظات ملاقات» مینامد، اغلب نقطهی عطف احساسی جلساتاند.
مرحلهی سوم: تثبیت (Consolidation)
در مرحلهی آخر، زوج الگوهای جدید ارتباطی را در موقعیتهای واقعی زندگی تمرین میکنند و راهحلهای عملی برای مسائل قدیمی، از یک جایگاه امنتر عاطفی، پیدا میکنند.
تفاوت EFT با زوجدرمانی گاتمن
اگر مقالهی ما دربارهی زوجدرمانی گاتمن را خوانده باشید، میدانید که آن روش بیشتر حول مهارتهای رفتاری مشخص میچرخد. EFT اما مسیر متفاوتی میرود: بهجای شروع از رفتار، از هیجان و نیاز دلبستگی زیرین شروع میکند. در عمل، بسیاری از زوجدرمانگران باتجربه، عناصر هر دو رویکرد را برحسب نیاز زوج ترکیب میکنند.
EFT برای چه زوجهایی مناسبتر است؟
پژوهشها نشان داده EFT بهخصوص برای زوجهایی که در چرخهی تکراری تعقیب-فرار گیر کردهاند، یا حس میکنند از نظر عاطفی از هم دور شدهاند، بسیار اثربخش است. این روش همچنین در بازسازی اعتماد بعد از خیانت، بهعنوان بخشی از یک فرآیند بلندمدتتر، کاربرد زیادی دارد.
برای مطالعه بیشتر در کلینیک پیوند امن، مقالهی راهنمای جامع ایجاد امنیت روانی در رابطه را ببینید.
در چرخهی تکراری دعوا و سکوت گیر کردهاید؟
در جلسهی اول، چرخهی منفی رابطهتان را شناسایی میکنیم و مسیر خروج از آن را با هم میسازیم.
رزرو جلسه محرمانهجمعبندی
زوجدرمانی هیجانمدار به شما یادآوری میکند که بیشتر دعواهای زناشویی دربارهی موضوع سطحیشان نیستند؛ دربارهی نیاز به احساس امنیت و اهمیتداشتن برای همسرتاناند. شناخت چرخهی منفی رابطهتان، اولین قدم برای شکستن آن است.
سوالات متداول
تفاوت EFT با زوجدرمانی گاتمن چیست؟
گاتمن بیشتر روی مهارتها و رفتارهای مشخص رابطه کار میکند، در حالی که EFT روی هیجانات زیرین و نیاز دلبستگی پشت هر دعوا تمرکز دارد. بسیاری از زوجدرمانگران عناصر هر دو روش را ترکیب میکنند.
EFT برای چه نوع مشکلاتی مناسبتر است؟
EFT بهخصوص برای زوجهایی که در چرخههای تکراری «تعقیب و فرار» گیر کردهاند یا حس میکنند از هم دور شدهاند مؤثر است. همچنین در بازسازی اعتماد پس از خیانت، بهعنوان مکمل سایر مداخلات، کاربرد زیادی دارد.
مهناز خوینی
زوجدرمانگر و مسئول فنی کلینیک پیوند امن | پروانه ۱۴۱۴۰۸۳